Certyfikowane gospodarstwo ekologiczne — widok pola
Produkcja ekologiczna wymaga spełnienia warunków przez cały łańcuch od pola do konsumenta. Źródło: Wikimedia Commons (CC)

Ramy prawne certyfikacji ekologicznej

Od 1 stycznia 2022 roku w całej Unii Europejskiej obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych. Dokument ten zastąpił poprzednie rozporządzenie nr 834/2007 i wprowadził zaostrzone wymagania dotyczące produkcji roślinnej, zwierzęcej oraz przetwórstwa.

W Polsce nadzór nad systemem certyfikacji sprawuje Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). Producenci mogą wybierać spośród akredytowanych jednostek certyfikujących — ich aktualny wykaz jest dostępny w Biuletynie Informacji Publicznej IJHARS. Każda jednostka musi posiadać akredytację Polskiego Centrum Akredytacji (PCA) w zakresie rolnictwa ekologicznego.

Jednostki certyfikujące działające w Polsce

Według danych IJHARS w Polsce działa kilka jednostek certyfikujących zatwierdzonych przez Ministra Rolnictwa. Do największych należą:

  • COBICO Sp. z o.o. — jedna z pionierskich jednostek certyfikujących w Polsce
  • Biocert Małopolska Sp. z o.o. — obsługuje głównie region południa kraju
  • EKOGWARANCJA PTRE Sp. z o.o. — specjalizuje się w certyfikacji produktów roślinnych
  • PNG Sp. z o.o. — certyfikacja produktów ekologicznych i pasz
  • BIOEKSPERT Sp. z o.o. — inspekcje gospodarstw i przetwórni

Aktualna lista jednostek certyfikujących publikowana jest na stronie IJHARS i podlega corocznej aktualizacji w zależności od ważności akredytacji PCA.

Okres konwersji — wymagania

Zanim producent może sprzedawać produkty oznakowane jako ekologiczne, musi przejść przez tak zwany okres konwersji. Czas trwania konwersji zależy od rodzaju produkcji:

  • Uprawy jednoroczne (zboża, warzywa, rzepak) — 2 lata przed zbiorem
  • Uprawy wieloletnie nieowocujące (np. truskawki) — 2 lata przed pierwszym zbiorem ekologicznym
  • Sady, winnice i inne uprawy drzewiastej — 3 lata przed pierwszym zbiorem
  • Łąki i pastwiska — 2 lata, jeśli są przeznaczone do produkcji pasz ekologicznych
Pszenica ekologiczna w fazie wzrostu — uprawy bez syntetycznych środków
Pszenica w fazie wegetacji — uprawy ekologiczne cechuje brak chemicznych regulatorów wzrostu. Źródło: Wikimedia Commons (CC)

Etapy uzyskiwania certyfikatu

  1. Zgłoszenie do wybranej jednostki certyfikującej i podpisanie umowy
  2. Złożenie wniosku wraz z opisem gospodarstwa i planem ekologicznego zarządzania
  3. Inspekcja wstępna przeprowadzana przez inspektora jednostki certyfikującej
  4. Wystawienie decyzji o certyfikacji lub listy niezgodności do usunięcia
  5. Coroczne inspekcje kontrolne — planowane i nieannounced
  6. Odnowienie certyfikatu na kolejny rok po pozytywnej inspekcji

Producent ekologiczny jest obowiązany prowadzić dokumentację dotyczącą zakupu środków do produkcji, stosowanych metod, wyników kontroli i sprzedaży produktów. Brak dokumentacji może być podstawą do zawieszenia certyfikatu.

Dokumentacja wymagana od producenta

Każdy certyfikowany producent zobowiązany jest do prowadzenia rejestru działań agrotechnicznych. Dokumentacja musi obejmować:

  • Rejestr stosowanych środków ochrony roślin i nawozów (nazwa, dawka, data, działka)
  • Faktury zakupu środków dopuszczonych w rolnictwie ekologicznym
  • Rejestr zbiorów — data, działka, szacunkowa ilość
  • Dokumenty sprzedaży z oznaczeniem partii i statusu ekologicznego
  • Protokoły inspekcji z poprzednich lat

Oznakowanie produktów ekologicznych

Produkty spełniające wymagania rozporządzenia 2018/848 mogą być oznakowane unijnym logo ekologicznym — tzw. euroleafem (zielony liść z gwiazdkami). Logo jest obowiązkowe dla pakowanych produktów ekologicznych wyprodukowanych w UE. Obok logo musi znajdować się:

  • Numer kodowy jednostki certyfikującej (np. PL-EKO-01)
  • Miejsce pochodzenia surowców (np. „Rolnictwo UE")

Krajowe oznaczenia uzupełniające, takie jak polskie logo „eko", są dozwolone, o ile nie stoją w sprzeczności z przepisami unijnymi.

Sankcje za naruszenia

W przypadku stwierdzenia użycia niedozwolonych środków lub braku dokumentacji, jednostka certyfikująca może zastosować procedury związane z zawieszeniem lub cofnięciem certyfikatu. IJHARS przeprowadza dodatkowe kontrole urzędowe niezależnie od działań jednostek certyfikujących, w tym pobieranie próbek do analizy pozostałości pestycydów.

Rodzaj naruszenia Możliwe działanie
Stosowanie niedozwolonego środka ochrony roślin Zawieszenie certyfikatu, wymóg ponownej konwersji
Brak wymaganej dokumentacji Niezgodność nieistotna lub zawieszenie — zależnie od oceny
Nieprawidłowe oznakowanie produktu Nakaz wycofania z obrotu lub korekty etykiety
Zanieczyszczenie GMO powyżej progu 0,9% Odmowa certyfikacji danej partii